Jedna od najpoznatijih svetskih turističkih legendi je priča o neostvarenoj ljubavi i tragičnoj sudbini Romea i Julije. Da li smo spremni da prihvatimo pravu istinu o porodicama Monteki i Kapuleti?
Po drami Viljema Šekspira, zavađene porodice živele su u Veroni, a dvoje mladih ljubavnika, Romeo i Julija, postali su žrtve sukobljene aristokratije. Veličanstvenu Veronu godišnje poseti više od tri miliona turista, od kojih makar milion obiđe „dvorište kuće Kapuleti“ i slika se pored Julijine bronzane statue ispod čuvenog „Julijinog balkona“. Istorijska činjenica je da je pravi vlasnik te kuće bila porodica Cappello (Kapelo, a ne Kapuleti), a da je čuveni balkon dograđen 1930. godine, kao turistička atrakcija.
Ko su bili pravi Monteki i Kapuleti?
Stvarna sudbina porodica koje su inspirisale Šekspira je daleko surovija od opisane romantične tragedije. Iako su Romeo i Julija plod fikcije, prezimena Monteki i Kapuleti su itekako stvarna i povezana sa krvavim sukobima u srednjovekovnoj Italiji. Monteki – plemići iz Verone koji su se godinama borili za političku prevlast, odakle su ih, nakon neuspelog pokušaja puča, proterali svemoćni vlastodršci Skaliđeri. Kapuleti su živeli u Kremoni i deo su plemićkog pokreta koji je često učestvovao u lokalnim sukobima. Dante Aligijeri, istorijski svedok događaja, prvi pominje zavađene porodice, ali isključivo kao učesnike građanskih ratova u Italiji. On u svom „Čistilištu“ iz 1300. godine piše: „Dođi i vidi, ti koji ne brineš, Monteki i Kapuleti… jedni već tužni, a drugi u strahu.“ Po njemu, njihov sukob leži u duboko podeljenom društvu – prvi lojalni caru Gibeliniju, a drugi papi Gvelfi.
Kako se građanski sukob transformisao u ljubavnu tragediju?
Iako je Šekspir radnju svoje drame smestio u Veronu, koren legende je zapravo u gradiću Montekio Mađore, 40 kilometara udaljenom od Verone, u predgrađu grada Vićence. Plemić po imenu Luiđi Da Porto (Luigi Da Porto) je davne 1524. godine napisao novelu „Historia novellamente ritrovata“ o dvoje mladih ljubavnika, dajući im imena poznatih porodica Monteki i Kapuleti. Zaplet i tragičan ishod, posledica su lične Luiđijeve boli koji je ležeći paralizovan, tugovao za devojkom koja se udala za drugog. Da Porto je priču pisao dok se oporavljao od teških rana zadobijenih u ratu, boraveći u svojoj vili. Sa prozora njegove sobe, uzdignuti nad dva susedna brda pocepana provalijom, vide se dvorci u koje pripovedač smešta radnju svoje novele o Romeu i Juliji. Moćne kamene tvrđave postaju vizuelni simbol nesrećne ljubavi, razdvojenosti, sukoba i tragedije. Pripovedač je priču i dva dvorca svesno prebacio u Veronu jer je to bio „glamurozniji“ i veći grad, a i Dante je u svom čuvenom delu pomenuo porodice Monteki i Kapuleti baš u kontekstu Verone. Tako je Verona postala prestonica zaljubljenih, a dvorci u Montekio Mađore – inspiracija za ljubavni zaplet zavađene aristokratije, ostaju u senci turističke atrakcije – „Julijina kuća“ u Veroni. Da Portova priča se brzo raširila po severu Italije i počeli su da je preuzimaju drugi pisci. Prvo je Mateo Bandelo, nekoliko decenija kasnije, preradio tu verziju, te njegovo delo počinje da se prevodi i širi Evropom. Prevedeno je na francuski i engleski. Engleski pesnik Artur Bruk je 1562. napisao poemu „Tragična istorija Romeusa i Đulijete“, koja je direktno zasnovana na italijanskim izvorima. Bruk je zadržao Italiju i Veronu kao mesto radnje jer je italijanski ambijent tada bio sinonim za strast i opasnost. Kada je Vilijam Šekspir odlučio da napiše svoju dramu (negde između 1591. i 1595. godine), koristio je Brukovu poemu kao glavni izvor. Pretpostavlja se da čuveni književnik nikada nije boravio u Veroni, da nije znao za dvorce u Montekio Mađore, te da je imena porodica Monteki i Kapuleti preuzeo iz prevedenih dela svojih prethodnika.
Sličnosti i razlike legendi o sudbini Romea i Julije i Šekspirove drame
Priča koju je Luiđi Da Porto napisao, sadrži sve ključne elemente koje danas znamo, ali uz mnogo potresniju verziju tragične scene smrti ljubavnika. Da Portovo delo prožeto je sopstvenom tugom i saznanjem da nikada neće biti sa ženom koju voli. Naime, u Šekspirovoj verziji, Romeo ispija otrov i umire dok Julija spava. Kada se ona probudi i vidi ga mrtvog, oduzima sebi život njegovim bodežom. Kod Da Porta, scena je bila znatno kompleksnija: Romeo se ne ubija odmah. On ispija otrov koji ne deluje trenutno. Julija se budi dok je Romeo još živ i saopštava joj da je popio otrov i da umire. U mračnoj grobnici, njih dvoje vode potresni poslednji razgovor i Romeo umire na Julijinim rukama. Od siline bola mlada devojka prestaje da diše i umire od tuge. Da Portova priča sa poslednjim razgovorom zaljubljenih je emotivna, čak melodramatična, dok Šekspir, uvodeći Romeov bodež, dodaje surovost ljubavnoj tragediji. Što se tiče imena glavnih junaka, već Da Porto ih naziva Romeo Montecchi i Giulietta Cappelletti. Čuvena scena na balkonu postoji i kod Da Porta, ali je on opisuje više kao prozor sa kojeg Đulijeta gleda Romea dok on prolazi ulicom. Monah Lorenco je prisutan u svim verzijama priče, kao osoba koja pomaže ljubavnicima, u želji da pomiri dve zavađene porodice i tako učvrsti mir u gradu. U italijanskim verzijama, Julija ima 18 godina, dok ju je Šekspir podmladio na 14 godina, želeći da istakne njenu nevinost i naivnost mladalačke ljubavi.
Grad Montekio Mađore danas
Za one koji istražuju priču o Romeu i Juliji, savet je – posetite Montekio Mađore. Obiđite kuću Luđija Da Porta i dvorce Romea i Julije. Vila Luiđija Da Porta se nalazi u ravnici u podnožju dva brda sa savršenim pogledom na srednjovekovne dvorce. Gledajući ih iz svoje sobe na spratu, Luiđi je svoju tugu zbog nesrećne ljubavi prema svojoj rođaci Lućini Savornjan, pretočio u priču o tragičnoj ljubavi Romea i Julije. Njegov dom je vila iz 16. veka, dosta autentična, sa minimalnim izmenama. Odiše duhom vremena u kojem je plemstvo Vićence živelo na svojim seoskim imanjima. Piščeva soba sačuvana je u postavci kako je bolesni Luiđi koristio. Teško ranjen u vrat i lice tokom bitke kod reke Natisone, ostao je delimično paralizovan i povukao se iz vojnog i javnog života. Od Da Portovog imanja vodi pešačka i biciklistička staza ka dvorcima u brdu. Sve je dostupno na pola sata hoda.
Dvorci Kapuleti i Monteki
Oba dvorca datiraju iz 14. veka i sagradila ih je moćna porodica Skaliđeri (Della Scala) iz Verone, kao odbrambene tvrđave od napada iz pravca Venecije. Kroz istoriju menjali su se vlasnici i imena oba zamka. Danas su to: Julijin dvorac (Castello della Bellaguardia) i Romeov dvorac (Castello della Villa). Ulaz i razgledanje oba utvrđenja je besplatan.
Julijin dvorac je pretvoren u ugostiteljski objekat – restoran sa enterijerom u stilu srednjovekovne sale za proslave, visokih tavanica sa drvenim gredama. Na zidovima su oslikane moderne freske sa motivima legende o Romeu i Juliji. Najlepši deo utvrđenja je predivna terasa sa pogledom na ravnicu Veneta, brda Berići i Alpe. Zbog svega ovog, Julijin dvorac je popularno mesto za organizaciju venčanja i gala proslava.
Romeov dvorac je kulturni centar regije, značajno manje komercijalizovan. Unutar zidina se nalazi prostrano dvorište koje služi kao letnja pozornica. Tu se redovno održavaju koncerti, pozorišne predstave i bioskop na otvorenom. Sa visoke kule, pogled na Julijin dvorac rađa slike o sukobu dve zavađene porodice koje se preko provalije posmatraju. Postoji legenda koja kaže da je između dva dvorca prokopan podzemni tunel, ali on danas nije otvoren za javnost.
Za razliku od gužve ispred Julijine kuće u Veroni, u Montekio Mađore se uživa u miru i tišinu. Šetnja od Vile Da Porto, do dobro očuvanih utvrđenja Romea i Julije, donosi melanholiju koju rađa najpoznatija ljubavna priča na svetu. Na kraju ostaje samo da nagađamo šta je legenda, šta Šekspirova umetnička fikcija, a šta tragična sudbina ratnika i pisca Luiđija Da Porta?
Pratite nas na našoj Linkedin, Facebook, Instagram i X stranici, budite u toku sa novostima i zanimljivostima iz turizma i ugostiteljstva.
