Kako tehnologija oblikuje napredak u svim oblastima, ona postaje i sve moćniji alat za očuvanje dragocenosti iz prošlosti. Turska, jedna od najprivlačnijih kulturnih destinacija na svetu, koristi ovaj potencijal kako bi zaštitila svoje bogato kulturno nasleđe za buduće generacije
Uz arheološka istraživanja, restauraciju spomenika i međunarodne aktivnosti usmerene na povraćaj nezakonito iznetih kulturnih dobara, Turska je napravila još jedan korak u zaštiti svog nasleđa – otvaranjem novog centra u antičkom gradu Sardu, namenjenog nadzoru ovog lokaliteta i obližnjih lidijskih tumula Bin Tepe u Manisi. Ovi lokaliteti, koji se nalaze na Uneskovoj listi svetske baštine, sada će biti nadzirani iz vazduha pomoću dronova opremljenih sistemima za nadzor na velikim udaljenostima i noćno osmatranje, čime će se doprineti zaštiti ovog neprocenjivog nasleđa od ilegalnih iskopavanja i fizičkih oštećenja.
Sard, nekadašnja prestonica Lidijskog kraljevstva, moćne civilizacije gvozdenog doba poznate po bogatstvu i po tome što je među prvima kovala novac, svedoči o bogatoj prošlosti Turske. U njegovoj blizini nalazi se Bin Tepe, kraljevska nekropola koja se smatra jednom od najvećih antičkih nekropola na svetu. Prostire se na gotovo 75 kvadratnih kilometara i obuhvata više od 120 tumula, odnosno grobnih humki.
Sard i Bin Tepe upisani su na Uneskovu listu svetske baštine 2025. godine zbog izuzetnih arheoloških i arhitektonskih dokaza koji svedoče o jedinstvenoj autohtonoj kulturi lidijske civilizacije u Anadoliji.
Najsavremenije tehnologije za sprečavanje nezakonitih iskopavanja
Centar za vazdušni nadzor i bezbednost antičkog grada Sarda, koji je zvanično otvorio ministar kulture i turizma Mehmet Nuri Ersoj, omogućiće kontinuirani nadzor prostranog lokaliteta radi sprečavanja nezakonitih iskopavanja i oštećivanja lokaliteta. Primena ove tehnologije doprineće očuvanju dragocenog kulturnog nasleđa za buduće generacije.
U svom obraćanju na otvaranju centra, ministar Ersoj istakao je da je na tako velikom geografskom prostoru potrebno što ranije prepoznati pretnje istorijskim lokalitetima, odvratiti potencijalne počinioce i sprečiti nezakonite aktivnosti. Naglasio je da je krajnji cilj centra u Sardu primena tehnologije kako bi se nezakonita iskopavanja sprečila pre nego što počnu i obezbedilo da kulturno blago Turske ostane na teritoriji kojoj pripada.
Turska svoj pristup borbi protiv nezakonite trgovine kulturnim dobrima zasniva na tri osnovna stuba: prevenciji, međunarodnoj saradnji i povraćaju kulturnih dobara. Novi centar u antičkom gradu Sardu, uređen adaptacijom nekadašnje kuće korišćene tokom arheoloških iskopavanja u blizini lokaliteta Karnijarik Tepe, sa pogledom na tumule Bin Tepe, predstavlja konkretan primer preventivnih aktivnosti zemlje i prvi je korak u ovoj strategiji koja se zasniva na tri pravca delovanja.
Centar je opremljen sa dva bespilotna vazduhoplovna sistema (BVS) velikog dometa, sa mogućnošću noćnog osmatranja, dok su mogućnosti nadzora dodatno unapređene pomoću tri antenska sistema. U funkciju su stavljene i nadzorne stanice, veliki ekrani i bezbednosne kamere. Zaposleni zaduženi za bezbednost u centru završili su obuku za upravljanje dronovima i stekli potrebne sertifikate.
Zahvaljujući ovom centru, svaka sumnjiva aktivnost ili pokušaj nezakonitog iskopavanja uočen tokom vazdušnog nadzora može se brzo prijaviti jedinicama žandarmerije, koje mogu odmah da reaguju.
Ovaj pilot-centar za vazdušni nadzor i bezbednost u antičkom gradu Sardu poslužiće i kao osnova za oblikovanje budućih politika očuvanja kulturnog nasleđa i uvođenje dodatnih mera zaštite u Turskoj.
Zajedničkim snagama u zaštiti kulturnog nasleđa
U okviru drugog stuba borbe protiv krijumčarenja istorijskih artefakata – međunarodne saradnje – Turska tesno sarađuje i sa međunarodnim organizacijama, među kojima su posebno značajni UNESCO, INTERPOL, Svetska carinska organizacija i Kancelarija Ujedinjenih nacija za droge i kriminal.
U okviru ovih aktivnosti, Memorandum o razumevanju potpisan sa Sjedinjenim Američkim Državama 2021. godine, kojim se regulišu ograničenja uvoza kulturnih dobara, produžen je 2026. godine na još pet godina. Pored toga, zajedničke istrage i pravni postupci sprovedeni u saradnji sa Okružnim tužilaštvom Menhetna i američkom Službom za istrage domovinske bezbednosti (HSI) dali su značajne rezultate u vraćanju kulturnog blaga u Tursku.
13.474 kulturna dobra vraćena u Tursku
U okviru trećeg stuba – povraćaja kulturnih dobara – turske vlasti neumorno tragaju za artefaktima prokrijumčarenim u inostranstvo, bez obzira na to gde se u svetu nalaze.
Od 2002. godine Turska je obezbedila povraćaj 13.474 kulturna dobra, od kojih je čak 9.159 vraćeno u poslednjih osam godina, prema podacima koje je ministar Ersoj izneo na otvaranju centra.
Među najznačajnijim primerima povraćaja kulturnog blaga nalaze se:
- Bronzana statua Marka Aurelija iz antičkog grada Bubona u provinciji Burdur, vraćena iz Sjedinjenih Američkih Država;
- Arhitektonske terakotne ploče iz Diuvera, vraćene iz SAD i Danske;
- Pločice iz Iznika, vraćene iz Ujedinjenog Kraljevstva i Španije;
- Bronzani artefakti urartske civilizacije, vraćeni iz Švajcarske;
- Glava Erosa, vraćena iz Ujedinjenog Kraljevstva i ponovo spojena sa Sidamarskim sarkofagom;
- Mozaički panel iz Zeugme, vraćen iz Sjedinjenih Američkih Država;
- Natpis sa džamije Bozgodža u Šileu, vraćen iz Holandije.
Izvor i fotografije: TGA (Türkiye Tourism Promotion and Development Agency)
Za najnovije vesti, trendove, analize i zanimljivosti iz turizma i ugostiteljstva pratite TU magazin na LinkedIn, Facebook, Instagram i X.
